​D. DEVARAJ URS PUNYA SMARANE: ಸಾಮಾಜಿಕ ನ್ಯಾಯದ ಮಹಾನ್ ಹರಿಕಾರ ಮಾಜಿ ಸಿಎಂ ಡಿ. ದೇವರಾಜ ಅರಸು ಅವರ ಪುಣ್ಯಸ್ಮರಣೆ; 

ಅಧ್ಯಾಯ 1: ಪೀಠಿಕೆ – ಕರ್ನಾಟಕದ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ ಸಾಮಾಜಿಕ ನ್ಯಾಯದ ಸುವರ್ಣ ಯುಗ ಮತ್ತು ದೇವರಾಜ ಅರಸು

​ಕರ್ನಾಟಕದ ರಾಜಕೀಯ, ಸಾಮಾಜಿಕ, ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಮತ್ತು ಆರ್ಥಿಕ ಇತಿಹಾಸವನ್ನು ನಾವು ಆಳವಾಗಿ ಅಭ್ಯಾಸ ಮಾಡಿದರೆ, ದಿವಂಗತ ಡಿ. ದೇವರಾಜ ಅರಸು (D. Devaraj Urs) ಅವರ ಆಡಳಿತಾವಧಿಗಿಂತ ಮುಂಚಿನ ಕರ್ನಾಟಕ ಮತ್ತು ಅವರ ಆಡಳಿತಾವಧಿಯ ನಂತರದ ಕರ್ನಾಟಕ ಎಂದು ಎರಡು ಸ್ಪಷ್ಟ ಭಾಗಗಳಾಗಿ ಇಡೀ ಇತಿಹಾಸವನ್ನು ವಿಂಗಡಿಸಬಹುದು. ಯಾವುದೇ ಒಂದು ರಾಜ್ಯ ಅಥವಾ ದೇಶದ ನೈಜ ಪ್ರಗತಿಯು ಕೇವಲ ಬೃಹತ್ ಕಾಂಕ್ರೀಟ್ ಕಟ್ಟಡಗಳು, ಕೈಗಾರಿಕೆಗಳು ಅಥವಾ ರಸ್ತೆಗಳ ನಿರ್ಮಾಣದಿಂದ ಮಾತ್ರ ಅಳೆಯಲಾಗುವುದಿಲ್ಲ; ಬದಲಿಗೆ ಆ ಸಮಾಜದಲ್ಲಿ ಬದುಕುತ್ತಿರುವ ಅತ್ಯಂತ ಕೆಳಸ್ತರದ, ತುಳಿತಕ್ಕೆ ಒಳಗಾದ ಬಡವನಿಗೆ ಸಿಗುವ ಸಾಮಾಜಿಕ ಘನತೆ, ಆರ್ಥಿಕ ಹಕ್ಕು ಮತ್ತು ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯದ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ನಿರ್ಧಾರವಾಗುತ್ತದೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಪ್ರಾಯೋಗಿಕವಾಗಿ ಸಾಬೀತುಪಡಿಸಿದ ಭಾರತದ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಮಹಾ ನಾಯಕ ಡಿ. ದೇವರಾಜ ಅರಸು. ಇಂದು ಅವರ ಪುಣ್ಯಸ್ಮರಣೆಯ ಪುಣ್ಯ ದಿನದ ಅಂಗವಾಗಿ ರಾಜಧಾನಿ ಬೆಂಗಳೂರಿನ ವಿಧಾನಸೌಧದ (Vidhana Soudha) ಆವರಣದಲ್ಲಿರುವ ಅವರ ಭವ್ಯ ಕಂಚಿನ ಪ್ರತಿಮೆಗೆ ಪುಷ್ಪ ನಮನ ಸಲ್ಲಿಸಿ, ಇಡೀ ನಾಡಿನ ಪರವಾಗಿ ಭಕ್ತಿಪೂರ್ವಕ ಗೌರವವನ್ನು ಅರ್ಪಿಸಲಾಗಿದೆ.

​ತಮ್ಮ ಸುದೀರ್ಘ ಆಡಳಿತ ಕಾಲದುದ್ದಕ್ಕೂ ಸಮಾಜದ ಶೋಷಿತ, ದುರ್ಬಲ, ದಲಿತ, ಅಲ್ಪಸಂಖ್ಯಾತ ಮತ್ತು ಹಿಂದುಳಿದ ವರ್ಗಗಳ ಜನರ ಸಮಗ್ರ ಸಬಲೀಕರಣಕ್ಕಾಗಿ ಅರಸು ಅವರು ಸಲ್ಲಿಸಿದ ನಿಸ್ವಾರ್ಥ ಸೇವೆ ಮತ್ತು ಅವರು ಕೈಗೊಂಡ ಕ್ರಾಂತಿಕಾರಿ ಧೈರ್ಯಶಾಲಿ ನಿರ್ಧಾರಗಳು ಇಂದಿಗೂ ಅವರನ್ನು ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬ ಕನ್ನಡಿಗನ ಮುಖದಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಚಿರಸ್ಥಾಯಿಯಾಗಿಸಿದೆ. ಅವರು ಕೇವಲ ಒಂದು ರಾಜಕೀಯ ಪಕ್ಷದ ನಾಯಕರಾಗಿ ಅಥವಾ ಕೇವಲ ಮುಖ್ಯಮಂತ್ರಿಯಾಗಿ ಅಧಿಕಾರ ನಡೆಸಲಿಲ್ಲ; ಬದಲಿಗೆ ಶತಶತಮಾನಗಳಿಂದ ಶೋಷಣೆಯ ನರಕದಲ್ಲೇ ಕೊಳೆಯುತ್ತಿದ್ದ ಶೇಕಡಾ 80 ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಜನಸಮುದಾಯಗಳಿಗೆ ರಾಜಕೀಯ ಪ್ರಜ್ಞೆ, ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಹಕ್ಕು ಮತ್ತು ಆರ್ಥಿಕ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ತುಂಬಿದ “ಪರಿವರ್ತನೆಯ ಮಹಾನ್ ಹರಿಕಾರ” ಆಗಿದ್ದರು. ಈ 3000 ಪದಗಳ ಸುದೀರ್ಘ ಮಹಾ ಲೇಖನದಲ್ಲಿ ದೇವರಾಜ ಅರಸು ಅವರ ಜೀವನ ಹಿನ್ನೆಲೆ, ಅವರು ಜಾರಿಗೆ ತಂದ ಕ್ರಾಂತಿಕಾರಿ ಭೂಸುಧಾರಣೆಗಳು, ಹಾವನೂರು ಆಯೋಗದ ಮಹತ್ವ, ಮೈಸೂರು ರಾಜ್ಯಕ್ಕೆ ಕರ್ನಾಟಕ ಎಂದು ಹೆಸರಿಟ್ಟ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಕ್ಷಣ ಮತ್ತು ಅವರು ಕನ್ನಡಿಗರ ಹೃದಯದಲ್ಲಿ ಶಾಶ್ವತ ಸ್ಥಾನ ಪಡೆಯಲು ಕಾರಣವಾದ ಪ್ರಮುಖ ಜನಪರ ಯೋಜನೆಗಳನ್ನು ಸಮಗ್ರವಾಗಿ ವಿಶ್ಲೇಷಿಸೋಣ.

​ಅಧ್ಯಾಯ 2: ಡಿ. ದೇವರಾಜ ಅರಸು – ಬಾಲ್ಯ, ರಾಜಕೀಯ ಪ್ರವೇಶ ಮತ್ತು ಆಡಳಿತದ ಸವಾಲಿನ ಹಿನ್ನೆಲೆ

​ಡಿ. ದೇವರಾಜ ಅರಸು ಅವರು ಆಗಸ್ಟ್ 20, 1915 ರಂದು ಮೈಸೂರು ಜಿಲ್ಲೆಯ ಪ್ರಕೃತಿ ರಮಣೀಯ ಹುಣಸೂರು ತಾಲೂಕಿನ ಕಲ್ಲಹಳ್ಳಿ ಎಂಬ ಹಳ್ಳಿಯಲ್ಲಿ ಅರಸು ಮನೆತನದಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದರು. ಶ್ರೀಮಂತ ಜಮೀನ್ದಾರಿ ಮತ್ತು ಅರಮನೆಯ ಪ್ರಭಾವವುಳ್ಳ ಕುಟುಂಬದಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದರೂ ಸಹ, ಬಾಲ್ಯದಿಂದಲೇ ಅವರು ಗ್ರಾಮೀಣ ಭಾಗದಲ್ಲಿದ್ದ ಭೀಕರವಾದ ಜಾತಿ ಪದ್ಧತಿ, ಮೇಲು-ಕೀಳು, ಅಸ್ಪೃಶ್ಯತೆ ಮತ್ತು ಬಡ ಕೂಲಿ ಕಾರ್ಮಿಕರ ಮೇಲಿನ ಶೋಷಣೆಯನ್ನು ಅತ್ಯಂತ ಹತ್ತಿರದಿಂದ ಕಂಡು ಮರುಗಿದ್ದರು. ಮೈಸೂರಿನ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಮಹಾರಾಜ ಕಾಲೇಜಿನಲ್ಲಿ ಬಿಎಸ್ಸಿ ಪದವಿ ಮುಗಿಸಿದ ನಂತರ ಅವರು ಜಮೀನ್ದಾರರಂತೆ ಐಷಾರಾಮಿ ಜೀವನ ನಡೆಸದೆ ನೇರವಾಗಿ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಸೇವೆ ಮತ್ತು ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಚಳುವಳಿಯ ರಾಜಕೀಯ ರಂಗಕ್ಕೆ ಧುಮುಕಿದರು.

​1952 ರಲ್ಲಿ ದೇಶದ ಮೊದಲ ಸಾರ್ವತ್ರಿಕ ಚುನಾವಣೆಯಲ್ಲೇ ವಿಧಾನಸಭೆಗೆ ಆಯ್ಕೆಯಾದ ಅರಸು ಅವರು ತದನಂತರ ವಿವಿಧ ಪ್ರಮುಖ ಸಚಿವ ಸಂಪುಟಗಳಲ್ಲಿ ಸಚಿವರಾಗಿ ಅತ್ಯಂತ ಯಶಸ್ವಿಯಾಗಿ ಮತ್ತು ಪಾರದರ್ಶಕವಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸಿದರು. ಆದರೆ, 1972 ರಲ್ಲಿ ಅವರು ಕರ್ನಾಟಕದ (ಅಂದಿನ ಮೈಸೂರು ರಾಜ್ಯ) ಮುಖ್ಯಮಂತ್ರಿಯಾಗಿ ಅಧಿಕಾರ ವಹಿಸಿಕೊಂಡಾಗ ಇಡೀ ರಾಜ್ಯದ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲೇ ಒಂದು ಹೊಸ ಕ್ರಾಂತಿಕಾರಿ ಮನ್ವಂತರ ಆರಂಭವಾಯಿತು. ಅಲ್ಲಿಯವರೆಗೆ ರಾಜ್ಯದ ರಾಜಕೀಯ ಮತ್ತು ಆರ್ಥಿಕ ಅಧಿಕಾರವು ಕೇವಲ ಕೆಲವು ಪ್ರಭಾವಿ ಸಮುದಾಯಗಳ ಮತ್ತು ಭೂಮಾಲೀಕರ ಕೈಯಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ ಕೇಂದ್ರಿಕೃತವಾಗಿತ್ತು. ಆದರೆ ಅರಸು ಅವರು ಸಣ್ಣ ಸಣ್ಣ ಹಿಂದುಳಿದ ಜಾತಿಗಳನ್ನು, ದಲಿತರನ್ನು, ಶೋಷಿತರನ್ನು ಮತ್ತು ಅಲ್ಪಸಂಖ್ಯಾತರನ್ನು ಒಟ್ಟುಗೂಡಿಸಿ “ಅಹಿಂದ” ಎಂಬ ಸಾಮಾಜಿಕ ಮತ್ತು ರಾಜಕೀಯ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಪ್ರಜ್ಞಾಪೂರ್ವಕವಾಗಿ ಹುಟ್ಟುಹಾಕಿದರು. ಈ ಮೂಲಕ ಸಮಾಜದ ಕೆಳಸ್ತರದ ಜನರಿಗೂ ಶಾಸನಸಭೆಯ ಒಳಗಡೆ ಪ್ರವೇಶಿಸುವಂತೆ ಮಾಡಿ ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವವನ್ನು ನಿಜವಾದ ಅರ್ಥದಲ್ಲಿ ವಿಕೇಂದ್ರೀಕರಣಗೊಳಿಸಿದರು.

​ಅಧ್ಯಾಯ 3: ಡಿ. ದೇವರಾಜ ಅರಸು ಅವರ ಆಡಳಿತದ ಪ್ರಮುಖ ಮೈಲಿಗಲ್ಲುಗಳ ಕೋಷ್ಟಕ

​ಓದುಗರು, ಇತಿಹಾಸದ ಆಕಾಂಕ್ಷಿಗಳು ಮತ್ತು ಕೆಪಿಎಸ್‌ಸಿ (KPSC) ಪರೀಕ್ಷೆಯ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು ಡಿ. ದೇವರಾಜ ಅರಸು ಅವರ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಸಾಧನೆಗಳನ್ನು ಒಂದೇ ನೋಟದಲ್ಲಿ ಸುಲಭವಾಗಿ ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಲು ಕೆಳಗಿನ ಕೋಷ್ಟಕವನ್ನು ಗಮನಿಸಿ:

​ಅಧ್ಯಾಯ 4: ‘ಉಳುವವನೇ ಭೂಮಿಯ ಒಡೆಯ’ – ಜಮೀನ್ದಾರಿ ಮತ್ತು ಗೇಣಿದಾರ ಪದ್ಧತಿಗೆ ಅರಸು ನೀಡಿದ ಭೀಕರ ಪೆಟ್ಟು

​ಡಿ. ದೇವರಾಜ ಅರಸು ಅವರ ಹೆಸರನ್ನು ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ ಬಂಗಾರದ ಅಕ್ಷರಗಳಲ್ಲಿ ಬರೆಯಲು ಮತ್ತು ಬಡ ರೈತರು ಇಂದಿಗೂ ಮನೆಯ ದೇವರೆಂದು ಪೂಜಿಸಲು ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಮುಖ ಕಾರಣ ಅವರು ಜಾರಿಗೆ ತಂದ ಕರ್ನಾಟಕ ಭೂಸುಧಾರಣೆಗಳ ಕಾಯ್ದೆ (Karnataka Land Reforms Act 1974). ಅರಸು ಅವರು ಮುಖ್ಯಮಂತ್ರಿಯಾಗುವ ಮುನ್ನ ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ ಭೀಕರವಾದ ಮತ್ತು ಅಮಾನವೀಯವಾದ ಗೇಣಿದಾರ ಪದ್ಧತಿ ಜಾರಿಯಲ್ಲಿತ್ತು. ಸಾವಿರಾರು ಎಕರೆ ಫಲವತ್ತಾದ ಭೂಮಿ ಕೇವಲ ಕೆಲವು ಶ್ರೀಮಂತ ಇನಾಂದಾರರ ಮತ್ತು ಭೂಮಾಲೀಕರ (Landlords) ವಶದಲ್ಲಿತ್ತು. ಆ ಇಡೀ ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ಹಗಲಿರುಳು ಕರಗದೆ ಬೆವರು ಸುರಿಸಿ ದುಡಿಯುತ್ತಿದ್ದ ಬಡ ರೈತರಿಗೆ, ದಲಿತರಿಗೆ ಸ್ವಂತ ಒಂದು ಗುಂಟೆ ಭೂಮಿಯ ಹಕ್ಕೂ ಇರಲಿಲ್ಲ. ಭೂಮಾಲೀಕರು ಯಾವಾಗ ಬೇಕಾದರೂ ಬಡ ಗೇಣಿದಾರರನ್ನು ಭೂಮಿಯಿಂದ ಒಕ್ಕಲೆಬ್ಬಿಸಿ ಅವರ ಬದುಕನ್ನು ಬೀದಿಗೆ ತಳ್ಳಬಹುದಿತ್ತು.

​ಅರಸು ಅವರು ಈ ಭೀಕರ ಆರ್ಥಿಕ ಅಸಮಾನತೆಯನ್ನು ಮುರಿಯಲು ಮತ್ತು ಬಡವನಿಗೆ ಭೂಮಿಯ ಹಕ್ಕನ್ನು ನೀಡಲು ಅತ್ಯಂತ ಧೈರ್ಯಶಾಲಿ ನಿರ್ಧಾರ ಕೈಗೊಂಡರು. ಭೂಮಾಲೀಕರಿಂದ ಬಂದ ಭಾರಿ ದೊಡ್ಡ ರಾಜಕೀಯ ಒತ್ತಡಗಳು ಮತ್ತು ಜೀವ ಬೆದರಿಕೆಗಳ ನಡುವೆಯೂ ಅವರು ‘ಉಳುವವನೇ ಭೂಮಿಯ ಒಡೆಯ’ ಎಂಬ ಘೋಷಣೆಯೊಂದಿಗೆ ಭೂಸುಧಾರಣೆ ಕಾಯ್ದೆಯನ್ನು ಕಟ್ಟುನಿಟ್ಟಾಗಿ ಜಾರಿಗೆ ತಂದರು. ಈ ಕಾಯ್ದೆಯ ಪ್ರಮುಖ ನಿಯಮಗಳು ಹೀಗಿದ್ದವು:

​1. ಗೇಣಿದಾರರಿಗೆ ಭೂಮಿಯ ಮಾಲೀಕತ್ವ (Land Ownership to Tenants)

​ಯಾರು ಜಮೀನ್ದಾರರ ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ನಿಜವಾಗಿ ಕಷ್ಟಪಟ್ಟು ನೇಗಿಲು ಹಿಡಿದು ಉಳುಮೆ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದರೋ, ಆ ಬಡ ಗೇಣಿದಾರರೇ ಆ ಭೂಮಿಯ ಅಧಿಕೃತ ಮತ್ತು ಕಾನೂನುಬದ್ಧ ಮಾಲೀಕರಾದರು. ಜಮೀನ್ದಾರರ ಹಕ್ಕುಗಳನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ರದ್ದುಗೊಳಿಸಲಾಯಿತು.

​2. ಭೂಮಿತಿ ಕಾಯ್ದೆಯ ಕಟ್ಟುನಿಟ್ಟಿನ ಅನುಷ್ಠಾನ (Land Ceiling)

​ಒಬ್ಬ ವ್ಯಕ್ತಿ ಅಥವಾ ಒಂದು ಕುಟುಂಬವು ಗರಿಷ್ಠ ಇಷ್ಟೇ ಎಕರೆ ಭೂಮಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿರಬೇಕು ಎಂಬ ಮಿತಿಯನ್ನು ಹೇರಲಾಯಿತು. ಆ ಮಿತಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚುವರಿಯಾಗಿ ಇದ್ದ ಲಕ್ಷಾಂತರ ಎಕರೆ ಭೂಮಿಯನ್ನು ಸರ್ಕಾರ ತನ್ನ ವಶಕ್ಕೆ ಮುಟ್ಟುಗೋಲು ಹಾಕಿಕೊಂಡು, ಭೂಹೀನ ದಲಿತರಿಗೆ, ಬಡವರಿಗೆ ಮತ್ತು ಹಿಂದುಳಿದ ವರ್ಗದ ಕೃಷಿ ಕಾರ್ಮಿಕರಿಗೆ ಉಚಿತವಾಗಿ ಹಂಚಿಕೆ ಮಾಡಿತು.

​3. ಭೂ ನ್ಯಾಯ ಮಂಡಳಿಗಳ ಸ್ಥಾಪನೆ (Land Tribunals)

​ಬಡ ರೈತರು ತಮಗಾಗಿ ಜಮೀನ್ದಾರರ ವಿರುದ್ಧ ಸಿವಿಲ್ ಕೋರ್ಟ್‌ಗಳಿಗೆ ಅಲೆದಾಡಿ ಹಣ ಮತ್ತು ಸಮಯವನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಳ್ಳುವುದನ್ನು ತಪ್ಪಿಸಲು ತಾಲೂಕು ಮಟ್ಟದಲ್ಲೇ ವಿಶೇಷ ‘ಭೂ ನ್ಯಾಯ ಮಂಡಳಿಗಳನ್ನು’ ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಯಿತು. ಈ ಮಂಡಳಿಗಳಲ್ಲಿ ವಕೀಲರಿಲ್ಲದೆ ರೈತರೇ ನೇರವಾಗಿ ಭಾಗವಹಿಸಿ ತಮ್ಮ ಹಕ್ಕನ್ನು ಮಂಡಿಸಬಹುದಿತ್ತು. ಇದರ ಫಲವಾಗಿ ಅತ್ಯಂತ ವೇಗವಾಗಿ ಲಕ್ಷಾಂತರ ಬಡ ಕುಟುಂಬಗಳಿಗೆ ಭೂಮಿಯ ಹಕ್ಕು ಪತ್ರಗಳನ್ನು (Title Deeds) ವಿತರಿಸಲಾಯಿತು.

​ಈ ಒಂದೇ ಒಂದು ಐತಿಹಾಸಿಕ ನಿರ್ಧಾರದಿಂದಾಗಿ ಕರ್ನಾಟಕದ ಗ್ರಾಮೀಣ ಭಾಗದ ಲಕ್ಷಾಂತರ ಬಡ ಕುಟುಂಬಗಳು ಶತಮಾನಗಳ ಜೀತಪದ್ಧತಿಯಿಂದ ಮುಕ್ತಿ ಪಡೆದು, ಹೆಮ್ಮೆಯಿಂದ ಮತ್ತು ಗೌರವದಿಂದ ತಲೆ ಎತ್ತಿ ಬದುಕಲು ಆರಂಭಿಸಿದವು. ಇದು ಕೇವಲ ಕಾನೂನಲ್ಲ, ಅದೊಂದು ಬಡವರ ಪಾಲಿನ ನೈಜ ಆರ್ಥಿಕ ಕ್ರಾಂತಿಯಾಗಿತ್ತು.

​ಅಧ್ಯಾಯ 5: ಹಾವನೂರು ಆಯೋಗ ಮತ್ತು ಹಿಂದುಳಿದ ವರ್ಗಗಳ ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಹಾಗೂ ಉದ್ಯೋಗ ಕ್ರಾಂತಿ

​ವಿಶ್ವದ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲೇ ಸಾಮಾಜಿಕ ನ್ಯಾಯದ ಚರ್ಚೆ ನಡೆದರೂ ಅಲ್ಲಿ ದೇವರಾಜ ಅರಸು ಅವರು ಜಾರಿಗೆ ತಂದ ಮೀಸಲಾತಿ ಪದ್ಧತಿಯ ಉಲ್ಲೇಖ ಬರುತ್ತದೆ. ಅರಸು ಅವರು ಕೇವಲ ಆರ್ಥಿಕ ಸುಧಾರಣೆಯಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲದೆ ಶಿಕ್ಷಣ ಮತ್ತು ಉದ್ಯೋಗ ರಂಗದಲ್ಲಿಯೂ ಹಿಂದುಳಿದ ವರ್ಗಗಳಿಗೆ ಹಕ್ಕನ್ನು ತಂದುಕೊಟ್ಟರು. ಇದಕ್ಕಾಗಿ ಅವರು ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲೇ ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಕಾನೂನು ತಜ್ಞರಾದ ಎಲ್.ಜಿ. ಹಾವನೂರು ಅವರ ನೇತೃತ್ವದಲ್ಲಿ ‘ಹಿಂದುಳಿದ ವರ್ಗಗಳ ಮೊದಲ ಆಯೋಗ’ವನ್ನು (Havanur Commission) ರಚಿಸಿದರು. ಆಯೋಗದ ರಚನೆ ಮತ್ತು ಮೀಸಲಾತಿ ಜಾರಿಯ ಕ್ರಮಬದ್ಧ ಹಂತಗಳು ಹೀಗಿದ್ದವು:

1
ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಸಾಮಾಜಿಕ ಮತ್ತು ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಸಮೀಕ್ಷೆ
ಹಂತ 1
ಹಾವನೂರು ಆಯೋಗವು ರಾಜ್ಯದ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಹಳ್ಳಿ, ತಾಲೂಕು ಮತ್ತು ಮಂಡಲಗಳಿಗೆ ಭೇಟಿ ನೀಡಿ, ಯಾವ ಯಾವ ಜಾತಿಗಳು ಶೈಕ್ಷಣಿಕವಾಗಿ, ಸಾಮಾಜಿಕವಾಗಿ ಮತ್ತು ಆರ್ಥಿಕವಾಗಿ ಅತ್ಯಂತ ಹಿಂದುಳಿದಿವೆ ಹಾಗೂ ಯಾರಿಗೆ ಸರ್ಕಾರಿ ನೌಕರಿಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಾತಿನಿಧ್ಯ ಸಿಕ್ಕಿಲ್ಲ ಎಂಬುದರ ನಿಖರ ವರದಿಯನ್ನು ಸಿದ್ಧಪಡಿಸಿತು.
2
ಐತಿಹಾಸಿಕ ಒಬಿಸಿ (OBC) ಮೀಸಲಾತಿ ಘೋಷಣೆ
ಹಂತ 2
ವರದಿಯ ಕ್ರಾಂತಿಕಾರಿ ಶಿಫಾರಸುಗಳ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ, ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲೇ ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ಸರ್ಕಾರಿ ಉದ್ಯೋಗಗಳು ಮತ್ತು ವೈದ್ಯಕೀಯ (Medical), ಇಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್ ಕಾಲೇಜುಗಳ ಸೀಟುಗಳಲ್ಲಿ ಹಿಂದುಳಿದ ವರ್ಗಗಳಿಗೆ (OBC) ಅಧಿಕೃತವಾಗಿ ಶೇ. 32 ರಷ್ಟು ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಮೀಸಲಾತಿಯನ್ನು ಅರಸು ಸರ್ಕಾರ ಘೋಷಿಸಿತು.
3
ಬಡವರ ಮಕ್ಕಳು ಉನ್ನತ ಅಧಿಕಾರಿಗಳಾದರು
ಅಂತಿಮ ಮಹಾ ಫಲಿತಾಂಶ
ಈ ಮೀಸಲಾತಿಯಿಂದಾಗಿ ಅಲ್ಲಿಯವರೆಗೆ ಕೇವಲ ಶ್ರೀಮಂತರ ಮತ್ತು ಮೇಲ್ವರ್ಗದವರ ಸೊತ್ತಾಗಿದ್ದ ಉನ್ನತ ಶಿಕ್ಷಣ ಮತ್ತು ಕೆಎಎಸ್ (KAS), ಐಎಎಸ್ (IAS) ನಂತಹ ಸರ್ಕಾರಿ ನೌಕರಿಗಳು ಬಡ ರೈತರ, ಕುರುಬರ, ಈಡಿಗರ, ನೇಕಾರರ, ವಿಶ್ವಕರ್ಮ, ಮಡಿವಾಳ ಮತ್ತು ಶೋಷಿತರ ಮಕ್ಕಳ ಕೈ ಸೇರಿದವು. ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ ಹೊಸ ವಿದ್ಯಾವಂತ ಮಧ್ಯಮ ವರ್ಗ ಸೃಷ್ಟಿಯಾಯಿತು.

ಅಧ್ಯಾಯ 6: ಮೈಸೂರು ರಾಜ್ಯಕ್ಕೆ ‘ಕರ್ನಾಟಕ’ ಎಂದು ಮರುನಾಮಕರಣ ಮಾಡಿದ ಹೆಮ್ಮೆಯ ಕನ್ನಡ ಚೇತನ

​ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬ ಕನ್ನಡಿಗನೂ ದೇವರಾಜ ಅರಸು ಅವರಿಗೆ ಸದಾ ಕಾಲ ಭಕ್ತಿ ಮತ್ತು ಗೌರವದಿಂದ ಋಣಿಯಾಗಿರಲು ಮತ್ತೊಂದು ಪ್ರಮುಖ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಕಾರಣವಿದೆ. 1956 ರಲ್ಲಿ ಭಾಷಾವಾರು ಪ್ರಾಂತ್ಯಗಳು ವಿಂಗಡಣೆಯಾದಾಗ ಕನ್ನಡ ಮಾತನಾಡುವ ಎಲ್ಲಾ ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಪ್ರದೇಶಗಳು ಒಟ್ಟಾಗಿ ಸೇರಿದ್ದರೂ ಸಹ, ಆ ಒಟ್ಟಾರೆ ರಾಜ್ಯಕ್ಕೆ ‘ಮೈಸೂರು ರಾಜ್ಯ’ ಎಂದೇ ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಇದರಿಂದಾಗಿ ಉತ್ತರ ಕರ್ನಾಟಕ, ಬಯಲು ಸೀಮೆ, ಕರಾವಳಿ ಮತ್ತು ಹೈದರಾಬಾದ್ ಕರ್ನಾಟಕ ಭಾಗದ ಜನರಲ್ಲಿ ನಾವೆಲ್ಲರೂ ಒಂದೇ ಎಂಬ ಭಾವನೆ ಮೂಡಿಸಲು ಮತ್ತು ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಭೇದಭಾವವನ್ನು ಹೋಗಲಾಡಿಸಲು ರಾಜ್ಯದ ಹೆಸರನ್ನು ಬದಲಾಯಿಸಬೇಕು ಎಂಬ ಭಾರಿ ದೊಡ್ಡ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಚಳುವಳಿ ನಡೆದಿತ್ತು.

​ಜನರ ಭಾವನೆಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ಕನ್ನಡ ನಾಡಿನ ಪರಂಪರೆಯನ್ನು ಗೌರವಿಸಿದ ಮುಖ್ಯಮಂತ್ರಿ ಡಿ. ದೇವರಾಜ ಅರಸು ಅವರು ನವೆಂಬರ್ 1, 1973 ರಂದು ಅಧಿಕೃತವಾಗಿ ರಾಜ್ಯಕ್ಕೆ ‘ಕರ್ನಾಟಕ’ ಎಂದು ಮರುನಾಮಕರಣ ಮಾಡಿದರು. ಈ ಮೂಲಕ ಇಡೀ ಕನ್ನಡ ನಾಡನ್ನು ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕವಾಗಿ ಮತ್ತು ಭೌಗೋಳಿಕವಾಗಿ ಒಗ್ಗೂಡಿಸಿದ ಅಪ್ರತಿಮ ಕೀರ್ತಿ ಅವರಿಗೆ ಸಲ್ಲುತ್ತದೆ. ಕೇವಲ ಹೆಸರಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲದೆ, ಕನ್ನಡ ಭಾಷೆಯನ್ನು ಆಡಳಿತ ಭಾಷೆಯನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಲು ಮತ್ತು ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯ ಪರಿಷತ್ತಿಗೆ ಭಾರಿ ದೊಡ್ಡ ಪ್ರೋತ್ಸಾಹವನ್ನು ನೀಡುವ ಮೂಲಕ ಕನ್ನಡದ ಅಸ್ಮಿತೆಯನ್ನು ಎತ್ತಿಹಿಡಿದರು.

​ಅಧ್ಯಾಯ 7: ಸಮಾಜದ ದುರ್ಬಲ ವರ್ಗಗಳ ಕಲ್ಯಾಣಕ್ಕಾಗಿ ಜಾರಿಗೆ ತಂದ ಇತರ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಯೋಜನೆಗಳು

​ಡಿ. ದೇವರಾಜ ಅರಸು ಅವರ ಆಡಳಿತವು ಕೇವಲ ಬೃಹತ್ ಕಾಯ್ದೆಗಳಿಗೆ ಸೀಮಿತವಾಗಿರಲಿಲ್ಲ. ಬಡವರ ದಿನನಿತ್ಯದ ಕಷ್ಟಗಳಿಗೆ ಸ್ಪಂದಿಸುವ ಅನೇಕ ಮಾನವೀಯ ಮತ್ತು ಕ್ರಾಂತಿಕಾರಿ ಯೋಜನೆಗಳನ್ನು ಅವರು ಜಾರಿಗೆ ತಂದಿದ್ದರು:

​1. ಜೀತಪದ್ಧತಿ ನಿರ್ಮೂಲನೆ (Abolition of Bonded Labour Act)

​ಗ್ರಾಮೀಣ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಬಡವರು ಮಾಡಿದ ಸಣ್ಣ ಸಾಲದ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ ತಲೆಮಾರುಗಳಿಂದ ಶ್ರೀಮಂತರ ಮನೆಗಳಲ್ಲಿ ಸಂಬಳವಿಲ್ಲದೆ, ಯಾವುದೇ ಮಾನವ ಹಕ್ಕುಗಳಿಲ್ಲದೆ ಜೀತದಾಳಾಗಿ ದುಡಿಯುತ್ತಿದ್ದ ಲಕ್ಷಾಂತರ ಬಡವರನ್ನು ಮುಕ್ತಗೊಳಿಸಿ, ಅವರಿಗೆ ಕೃಷಿ ಭೂಮಿ ಮತ್ತು ಪುನರ್ವಸತಿ ಕಲ್ಪಿಸಿದರು.

​2. ಹಸ್ತಚಾಲಿತ ಮಲಹೊರುವ ಪದ್ಧತಿ ನಿಷೇಧ

​ಮನುಷ್ಯನ ಮಲವನ್ನು ಮನುಷ್ಯನೇ ತಲೆಯ ಮೇಲೆ ಬುಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಹೊರುವ ಅತ್ಯಂತ ಅಮಾನವೀಯ ಮತ್ತು ಕ್ರೂರ ಪದ್ಧತಿಯನ್ನು ಕಟ್ಟುನಿಟ್ಟಾಗಿ ಕಾನೂನಿನ ಮೂಲಕ ನಿಷೇಧಿಸಿ, ಆ ಸಮುದಾಯದ ಜನರಿಗೆ ಗೌರವಾನ್ವಿತ ಸರ್ಕಾರಿ ಮತ್ತು ಪರ್ಯಾಯ ಉದ್ಯೋಗಗಳನ್ನು ನೀಡಿ ಸಮಾಜದಲ್ಲಿ ಸಮಾನತೆ ತಂದರು.

​3. ಬಡವರ ಸಾಲ ಮನ್ನಾ ಕಾಯ್ದೆ (Debt Relief Act)

​ಖಾಸಗಿ ಲೇವಾದೇವಿದಾರರು ಮತ್ತು ಜಮೀನ್ದಾರರಿಂದ ಭಾರಿ ಬಡ್ಡಿಯ ಸಾಲ ಪಡೆದು ತೀರಿಸಲಾಗದೆ ಆತ್ಮಹತ್ಯೆಯ ಹಾದಿ ಹಿಡಿದಿದ್ದ ಬಡ ಕೂಲಿ ಕಾರ್ಮಿಕರ ಮತ್ತು ಸಣ್ಣ ರೈತರ ಎಲ್ಲಾ ಖಾಸಗಿ ಸಾಲಗಳನ್ನು ಕಾನೂನುಬದ್ಧವಾಗಿ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಮನ್ನಾ ಮಾಡಿ ಬಡವರ ನೆರವಿಗೆ ನಿಂತರು.

​4. ಉಚಿತ ಜನತಾ ಮನೆಗಳು ಮತ್ತು ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿ ನಿಲಯಗಳು

​ಗ್ರಾಮೀಣ ಭಾಗದ ನಿರಾಶ್ರಿತ ಮತ್ತು ಬಡ ಕುಟುಂಬಗಳಿಗೆ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲೇ ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ‘ಜನತಾ ಮನೆಗಳ’ ಯೋಜನೆಯನ್ನು ತಂದು ಉಚಿತ ನಿವೇಶನ ಹಾಗೂ ಮನೆಗಳನ್ನು ಹಂಚಿಕೆ ಮಾಡಿದರು. ಗ್ರಾಮೀಣ ಭಾಗದ ಬಡ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು ಪಟ್ಟಣಗಳಿಗೆ ಬಂದು ಓದಲು ಅನುಕೂಲವಾಗುವಂತೆ ನೂರಾರು ಹಿಂದುಳಿದ ವರ್ಗಗಳ ಮತ್ತು ಪರಿಶಿಷ್ಟ ಜಾತಿಯ ಉಚಿತ ಹಾಸ್ಟೆಲ್‌ಗಳನ್ನು (Devaraj Urs Hostels) ಸ್ಥಾಪಿಸಿದರು. ಇಂದು ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ ಲಕ್ಷಾಂತರ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು ಓದಿ ದೊಡ್ಡ ಅಧಿಕಾರಿಗಳಾಗಲು ಅರಸು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದ ಈ ಹಾಸ್ಟೆಲ್‌ಗಳೇ ಕಾರಣವಾಗಿವೆ.

​ಅಧ್ಯಾಯ 8: ಜಾಗರೂಕತೆ ಸಂದೇಶ ಮತ್ತು ಇಂದಿನ ಪೀಳಿಗೆಗೆ ಅರಸು ಅವರ ಆದರ್ಶಗಳು

​ಇಂದಿನ ಯುವ ಪೀಳಿಗೆಗೆ ಪ್ರಮುಖ ಸಂದೇಶ (Historical Inspiration):

​ಡಿ. ದೇವರಾಜ ಅರಸು ಅವರು ಹಾಕಿಕೊಟ್ಟ ಸಾಮಾಜಿಕ ನ್ಯಾಯ ಮತ್ತು ಸಮಾನತೆಯ ಬುನಾದಿಯೇ ಇಂದು ಕರ್ನಾಟಕವು ಇಡೀ ದೇಶದಲ್ಲೇ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಗತಿಪರ, ಶಾಂತಿಯುತ ಮತ್ತು ತಾಂತ್ರಿಕವಾಗಿ ಮುಂಚೂಣಿಯಲ್ಲಿರುವ ರಾಜ್ಯವಾಗಿ ಹೊರಹೊಮ್ಮಲು ಮುಖ್ಯ ಕಾರಣವಾಗಿದೆ. ಯಾವುದೇ ಒಂದು ಸಮಾಜದಲ್ಲಿ ಜಾತಿ ಮತ್ತು ವರ್ಗದ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ತಾರತಮ್ಯ ಇರಬಾರದು, ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬರಿಗೂ ಸಮಾನ ಅವಕಾಶ ಸಿಗಬೇಕು ಎಂಬ ಅರಸು ಅವರ ಆದರ್ಶಗಳನ್ನು ಇಂದಿನ ಯುವ ಪೀಳಿಗೆಯು ತಮ್ಮ ವೈಯಕ್ತಿಕ ಮತ್ತು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಜೀವನದಲ್ಲಿ ಅಳವಡಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದು ಅತ್ಯಂತ ಅವಶ್ಯಕವಾಗಿದೆ.

​ಅಧ್ಯಾಯ 9: ಉಪಸಂಹಾರ – ಪರಿವರ್ತನೆಯ ಹರಿಕಾರನಿಗೆ ಕನ್ನಡಿಗರ ಅನಂತ ಪ್ರಣಾಮಗಳು

​ಒಟ್ಟಾರೆಯಾಗಿ ಹೇಳುವುದಾದರೆ, ಡಿ. ದೇವರಾಜ ಅರಸು ಅವರು ಕೇವಲ ಒಂದು ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಕಾಲಘಟ್ಟದ ರಾಜಕೀಯ ಪಕ್ಷದ ನಾಯಕರಾಗಿ ಉಳಿಯದೆ ಇಡೀ ಕರ್ನಾಟಕದ ಸಾಮಾಜಿಕ, ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಮತ್ತು ಆರ್ಥಿಕ ನಕ್ಷೆಯನ್ನು ಬಡವರ ಪರವಾಗಿ ಬದಲಿಸಿದ ಯುಗಪುರುಷನಾಗಿ ಇತಿಹಾಸದ ಪುಟಗಳಲ್ಲಿ ಚಿರಸ್ಥಾಯಿಯಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಸಮಾಜದ ಅತ್ಯಂತ ದುರ್ಬಲ, ಶೋಷಿತ, ಮಹಿಳೆಯರು ಮತ್ತು ಹಿಂದುಳಿದ ವರ್ಗಗಳ ಸಮಗ್ರ ಏಳಿಗೆಗಾಗಿ ಅವರು ನಡೆಸಿದ ಹೋರಾಟಗಳು ಇಂದಿಗೂ ಇಡೀ ಭಾರತ ದೇಶಕ್ಕೆ ದಿಕ್ಸೂಚಿಯಾಗಿವೆ.

​ಅವರ ಪುಣ್ಯಸ್ಮರಣೆಯ ಈ ಪವಿತ್ರ ಹಾಗೂ ಮಹತ್ವದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ, ವಿಧಾನಸೌಧದ ಆವರಣದಲ್ಲಿ ಅವರಿಗೆ ಸಲ್ಲಿಸಲಾದ ಈ ಭಾವಪೂರ್ಣ ಪುಷ್ಪ ನಮನದ ಗೌರವವು ಕೇವಲ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವಲ್ಲ; ಬದಲಿಗೆ ಅವರ ಸಾಮಾಜಿಕ ನ್ಯಾಯದ ಆದರ್ಶಗಳನ್ನು ಇಂದಿನ ರಾಜಕೀಯ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಮತ್ತು ಆಡಳಿತಗಾರರು ತಮ್ಮ ಆಡಳಿತದಲ್ಲಿ ಅಳವಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಪ್ರೇರೇಪಿಸುವ ಮಹಾನ್ ಶಕ್ತಿಯಾಗಿದೆ. ಸಮಾಜದ ಕಟ್ಟಕಡೆಯ ಬಡವನ ಕಣ್ಣೀರು ಒರೆಸಿ, ಅವರಿಗೆ ಭೂಮಿ ಮತ್ತು ಶಿಕ್ಷಣದ ಹಕ್ಕನ್ನು ನೀಡಿದ ಆ ಮಹಾನ್ ಚೇತನಕ್ಕೆ ಇಡೀ ಕರ್ನಾಟಕ ನಾಡು ಮತ್ತು ಕೋಟ್ಯಂತರ ಕನ್ನಡಿಗರು ಸದಾ ಕಾಲ ಭಕ್ತಿಪೂರ್ವಕ ಗೌರವದಿಂದ ತಲೆಬಾಗುತ್ತಾರೆ. ಪರಿವರ್ತನೆಯ ಹರಿಕಾರನಿಗೆ ನಮ್ಮ ಅನಂತ ಅನಂತ ಪ್ರಣಾಮಗಳು!